Prasa akademicka w Polsce
to temat kolejnej wystawy
zorganizowanej przez bibliotekę
Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu. 

Pretekstem do jej przygotowania stały się XI Spotkania Redaktorów Gazet Akademickich, których gospodarzem jest w tym roku WSZiA. Zwyczajowo, do każdej z wystaw opracowywane są foldery będące przewodnikami do samodzielnego oglądania ekspozycji. Tym razem folder przyjął formę wydania specjalnego pisma uczelnianego „Nasze Forum”, zawierającego katalog czasopism uczelnianych i studenckich aktualnie wychodzących w Polsce w wersji papierowej, które znalazły się na wystawie. Cały szereg pism ukazuje się jedynie jako medium sieciowe, te siłą rzeczy nie są przedmiotem zainteresowania obecnej wystawy. Pod pojęciem - czasopisma uczelniane i studenckie, kryją się pisma informujące o życiu studentów i szkół wyższych, nie mające charakteru zeszytów naukowych.

Zarówno wystawa, jak i opracowany do niej katalog nie prezentują wszystkich pism akademickich, choć takie było założenie. Mimo niezwykle czasochłonnej kwerendy nie udało się dotrzeć do wszystkich redakcji. Wiele redakcji nie odpowiedziało na propozycje uczestnictwa w wystawie. Wykluczam tu jakąkolwiek niechęć podjęcia współpracy, a braki składam głównie na karb okresu wakacyjnego (choć pierwsze korespondencje kierowane były do redakcji już w maju). W trakcie prac nad wystawą nawiązane zostały serdeczne kontakty z wieloma redakcjami, co cenię sobie szczególnie.

We wstępie poprzedzającym katalog winna jestem wyjaśnienie, w jaki sposób docierałam do redakcji czasopism. W pierwszej kolejności propozycje uczestnictwa w wystawie kierowałam do uczestników poprzednich Spotkań Redaktorów Gazet Akademickich oraz tych redakcji, które współpracując z naszą uczelnią przysyłają swoje pisma. Niezwykle ważnym źródłem informacji o prasie akademickiej był Internet, przede wszystkim strony Internetowe szkół wyższych, ale także katalogi czasopism. Przy okazji tej kwerendy nasuwają się pewne spostrzeżenia dotyczące prezentacji gazet na stronach uczelni. W dużej liczbie przypadków gazety są niewidoczne na stronach i trafia się na nie przez przypadek, bądź przeglądając wszystkie linki po kolei. Internetowe katalogi czasopism nie są aktualizowane na bieżąco, a na podstawie informacji w nich zamieszczanych trudno ustalić czy pisma jeszcze ukazują się i jakie nowe tytuły pojawiły się w międzyczasie. Katalogi były wskazówką do dalszych poszukiwań, prowadzonych drogą rozlicznych rozmów telefonicznych i korespondencji drogą elektroniczną.

Katalogowe hasła poświęcone pismom opracowane zostały na podstawie: informacji przesłanych przez redakcje, posiadanych papierowych wersji czasopism oraz danych zawartych w Internecie (na stronach szkół wyższych, w katalogach czasopism). Skonstruowano je wg określonego schematu. Każde z haseł zawiera: winietę pisma, jego tytuł, podtytuł, częstotliwość ukazywania się, wydawcę, znak ISSN, nakład, informację od kiedy pismo ukazuje się (bądź który numer wyszedł ostatni), skład zespołu redakcyjnego, informację o przekazywanych treściach oraz dostępności w wersji elektronicznej. Układ katalogu jest alfabetyczny w układzie miejscowości i tytułów pism w miejscowościach. Wydzielone zostały czasopisma o zasięgu ogólnopolskim, nie związane z konkretną uczelnią, także w układzie alfabetycznym tytułów. Układ taki wolny jest od wszelkich ocen pism i uczelni, a katalog ma charakter jedynie informacyjny. Poszczególne hasła katalogowe mają różną objętość. Nie wszystkie są kompletne. Wynika to przede wszystkim z posiadanych informacji. O wielu czasopismach wiadomo, że wychodzą ale brak danych nie pozwolił na szersze ich opracowanie.

Na podstawie przeprowadzonej kwerendy i zgromadzonego materiału ustalono:

• Aktualnie wychodzi w Polsce 118 pism akademickich i studenckich. Liczbę tę stanowią: pisma uczelniane, pisma studenckie wydawane bądź redagowane przez studentów konkretnych uczelni oraz ogólnopolskie pisma akademickie i studenckie, nie związane z żadną uczelnią (11). Na wystawie i przygotowanym do niej katalogu nie znalazły się te czasopisma, które zawiesiły swoją działalność i w 2003 r. nie ukazał się żaden numer. Odstępstwem od przyjętej zasady jest "PARLAMENT" będący swoistym biuletynem samorządów studenckich polskich uczelni. Czasopismo jest w trakcie zmiany swojego wizerunku i w nowej formie ukaże się w październiku bieżącego roku.
• Gazety akademickie wydawane są niemal na wszystkich państwowych uczelniach w Polsce. Z uwagi na dużą liczbę uczelni niepaństwowych pełna kwerenda była niemożliwa. W katalogu znalazły się jedynie te pisma uczelni niepaństwowych, które współpracując z Wyższą Szkołą Zarządzania i Administracji w Zamościu, przysyłają swoje czasopisma oraz pisma uczelni, które posiadają strony Internetowe dostępne z wykazu uczelni niepaństwowych Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu.
• Pisma uczelniane mają przede wszystkim charakter informacyjny. Dokumentują w sposób kronikarski życie szkół wyższych. Liczne zamieszczają także ważne dla uczelni informacje Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Komitetu Badań Naukowych, Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego. W wielu pojawiają się artykuły polemiczne, felieto ny, reportaże, informacje o historii regionu, miasta czy szkoły oraz artykuły o charakterze naukowym.
• Zdecydowana większość pism to miesięczniki (44), często z podwójnymi numerami wychodzącymi w okresie wakacyjnym. Dużą grupę stanowią kwartalniki (27). Są także dwumiesięczniki (10), pisma ukazujące się raz na semestr (3), ale także dwutygodniki („MASOVIA MATER”, „GAZETA SGH”). Aż 18 wychodzi nieperiodycznie, zaś dla 14 nie udało się ustalić częstotliwości ukazywania się.
• W latach 90-tych powołano 69 pism. W roku 2000 i latach późniejszych powstało 28 pism akademickich. Najstarszą historię mają: „MEDYK BIAŁOSTOCKI” (wychodzi z przerwami od 1956 r.), „GŁOS UCZELNI” miesięcznik Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (od 1952 r. z przerwami) oraz „KRONIKA STUDENCKA” ilustrowany magazyn studentów Politechniki Gdańskiej (1958 r.). W latach 70-tych powołano pismo „FENIKS” Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Białymstoku, od 1977 r. wychodzi miesięcznik Akademii Medycznej w Warszawie „MEDYCYNA DYDAKTYKA WYCHOWANIE”. Od 1989 r. ukazuje się „PRZEGLĄD UNIWERSYTECKI” na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz „ROLNICZE ABC” miesięcznik przejęty przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. W latach 80-tych powołano także miesięcznik na Politechnice Śląskiej w Gliwicach. Dla 12 tytułów nie ustalono od kiedy są wydawane.
• Niezwykle zróżnicowany jest nakład pism wychodzących na poszczególnych uczelniach (od 150 do 8000 egzemplarzy). Często jest on zmienny. W zdecydowanie zwiększonym nakładzie ukazują się wydania specjalne pism. Wysoko nakładowe są pisma studenckie o zasięgu ogólnopolskim. W największym nakładzie wychodzą „PERSPEKTYWY” i „EUROSTUDENT” (po 100 000 egz.).
• Redagowaniem pism zajmują się zespoły, choć często pisma tworzą pojedyncze osoby przy udziale stałych współpracowników. Na wielu uczelniach opiekę nad pismami sprawują rady programowe oraz rektorzy.
• Zdecydowana większość czasopism posiada znak ISSN (89). Pozostałe znaku takiego nie posiadają, bądź nie udało się go ustalić.
• 81 pism dostępnych jest w wersji elektronicznej (na stronach głównych uczelni, choć także w trudnych do znalezienia linkach). Na większości akademickich stron Internetowych dostępne jest ogólnopolskie pismo „FORUM AKADEMICKIE”.
• Niemal wszystkie pisma ukazują się w formacie A4. Jedynie 7 wychodzi w formacie A3. „KONSPEKT” i „SEKCJA” wydawane są w formacie zbliżonym do C5.
• W tytułach pism pojawiają się słowa: Akademia/Akademicki (16), Uniwersytet /Uniwersytecki (10), Gazeta (10), Biuletyn (7), Głos (6), Życie (6), Wiadomości (5), Przegląd (4), Kurier, Forum (po 3), Aktualności, Indeks, Alma Mater, Kronika (po 2), ale także Panorama, Kwartalnik , Pismo, Puls, Fakty, Wieści, Miesięcznik, Dialog, Notatnik.
• Niezwykłą różnorodność daje się zaobserwować w przeglądzie winiet pism akademickich. Wiele z nich zawiera logo wydawcy (szkoły wyższej).
• Tylko nieliczne pisma są sprzedawane. Zdecydowana większość rozprowadzana jest bezpłatnie.
  W podsumowaniu zebranych materiałów nasuwają się pewne wnioski dotyczące roli, jaką pełni prasa akademicka w Polsce.
• Zdecydowana większość pism akademickich powstało po 1990 r. na fali przemian społeczno-politycznych, jakie dokonały się w Polsce.
• Pisma akademickie są ważnym ogniwem pracy szkół wyższych, o czym świadczy ich liczba oraz częstotliwość ukazywania się.
• Mają ugruntowaną pozycję na uczelniach państwowych.
• Pełnią przede wszystkim rolę informacyjną i kronikarską.
• Posiadają funkcję komunikowania się społeczności akademickich w ramach uczelni, ale także między szkołami i ośrodkami akademickimi.
• Są forum wymiany poglądów i dyskusji.
• Pozwalają na prezentowanie twórczości literackiej, plastycznej, fotograficznej pracowników i studentów.
• Ukazują bogactwo pomysłów na prezentowanie szkół wyższych (tytuły, winiety, opracowania edytorskie).
• Mobilizują pracowników i młodzież studencką do podejmowania prób dziennikarskich oraz aktywności społecznej na rzecz własnego środowiska.
• W dobie Internetu zbyt wiele pism jest niedostępnych w wersji elektronicznej, a często znalezienie ich na stronach szkół nie jest proste.
• Wersje elektroniczne pism są zamieszczane w trudno dostępnych plikach, których otwieranie zniechęca czytelników.
• Aktualne numery czasopism docierają na strony Internetowe z dużym opóźnieniem.
• Część redakcji przywiązuje zbyt małą wagę do kompletnego opracowania stopek redakcyjnych, stanowiących podstawowe źródło informacji o piśmie.

Zarówno wystawa, jak i opracowany do niej katalog ma charakter informacyjny, ale także może służyć celom warsztatowym XI Spotkań Redaktorów Gazet Akademickich.

Danuta R. Kawałko
redaktor wydania specjalnego "Naszego Forum",
autorka katalogu i wystawy "Prasa akademicka w Polsce"

KATALOG	STRONA GŁÓWNA WSZIA