Kalendarium: kwiecień 2008 - maj 2010 - prace nad założeniami oraz projektem nowelizacji/ konsultacje z samorządami studenckimi 21 września - projekt nowelizacji skierowano do I czytania w Sejmie 6 października - I czytanie na posiedzeniu Sejmu - projekt skierowano do Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży (ENM) 9 listopada - wysłuchanie publiczne grudzień/styczeń - prace w Podkomisji stałej ds. nauki i szkolnictwa wyższego 18,19 stycznia - rozpatrzenie i przyjęcie sprawozdanie podkomisji 1 lutego - II czytanie na posiedzeniu Sejmu 1 lutego - posiedzenie Komisji ENM w sprawie rozpatrzenia poprawek zgłoszonych w drugim czytaniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym 4 lutego – III czytanie na posiedzeniu Sejmu – projekt przyjęty rzez Sejm Wśród dotyczących spraw studenckich obszarów najważniejsze zmiany dotyczą następujących:
Reforma procesu kształcenia
Nowelizacja otwiera furtkę do poważnej reformy kształcenia w Polsce. Skostniały do tej pory system oparty na centralnej liście kierunków studiów i standardach kształcenia będzie stopniowo zastępowany przez nowy – oparty o efekty kształcenia.
Uwolnione zostaną dotychczasowe kierunki studiów, uczelnie będą mogły same tworzyć nowe kierunki. W tworzenie programów studiów włączeni będą obok autorytetów naukowych, przedstawiciele pracodawców oraz eksperci zewnętrzni. Zmiany mają na celu też uelastycznienie ścieżki kształcenia, tak by np. student mógł obecne dwa kierunki studiów łączyć w ramach jednego programu.
Efekty kształcenia będą musiały być oparte na Krajowych Ramach Kwalifikacji służących klasyfikacji kwalifikacji zgodnie z zestawem kryteriów dla określonych osiąganych poziomów nauczania przez co będą one kompatybilne z Europejskimi Ramami Kwalifikacji.
Poprzez odejście od dyplomów państwowych możliwe będzie prowadzenie studiów wspólnie z uczelniami zagranicznymi oraz wydawanie wspólnych dyplomów.
Uprawnienie Państwowej Komisji Akredytacyjnej
Stworzona została podstawa prawna do publikacji raportów PKA - to zmiana, której Parlament kibicował od samego początku. Bezpowrotnie rozwieje ona rozbieżności interpretacyjne nt. tego czy PKA ma prawo publikować raporty oceny kierunków. Pozwoli to Komisji na upublicznianie pełnych raportów, z których kandydaci na studia będą mogli czerpać obiektywne opinie nt. kondycji wybranego przez siebie kierunku, czy konkretnej uczelni. Wartością dodaną publikacji raportów jest też możliwość czerpania przez słabsze jednostki dobrych praktyk uczelni, które prowadzą kształcenie na wysokim poziomie.
Nadano PKA uprawnienia do dokonywania oceny instytucjonalnej jednostek organizacyjnych uczelni. Ocena taka pozwoli PKA dokonywać kompleksowej oceny wizytowanej jednostki. Teraz zespół wizytujący będzie mógł ocenić również to jak oferta dydaktyczna uczelni wpisuje się w jej misję, a także czy wewnętrzny system zapewniania jakości kształcenia pozwala na weryfikację, czy założone efekty kształcenia są faktycznie zdobywane.
Upodmiotowienie studenta
Wprowadzono obowiązek zawierania umów cywilnoprawnych student-uczelnia, które do tej pory obowiązywały wyłącznie studentów na studiach odpłatnych, także na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych. Pozwoli to na lepsze zabezpieczanie praw wszystkich studentów oraz umożliwi egzekwowanie ich na drodze cywilno-prawnej, przede wszystkim w zakresie wszelkich pobieranych opłat.
Od momentu wejścia w życie ustawy uczelnie będą miały obligatoryjny obowiązek umożliwienia przeprowadzenia szkoleń z praw i obowiązków studenta dla wszystkich studentów I roku. Za ich przeprowadzenie będzie odpowiedzialny Parlament Studentów we współpracy z samorządami studenckimi.
Nauczyciele akademiccy będą teraz poddawani ocenie po każdym cyklu zajęć, dużo łatwiejsze będzie również wyciąganie konsekwencji wobec źle ocenianych nauczycieli. Opinia studentów w tym zakresie obowiązkowo będzie brana pod uwagę.
W ustawie wpisany został katalog negatywny świadczeń, za które żadna uczelnia nie może pobierać od studenta opłat. Wśród nich są: wpis na kolejny semestr studiów, egzaminy poprawkowe, egzaminy komisyjne, egzamin dyplomowy, wydanie dziennika praktyk, złożenie i ocenę pracy dyplomowej oraz suplement do dyplomu.
Parlament Studentów zachował przedstawicieli w Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w liczbie 4, pomimo zmiany zakresu działalności RGSW i poszerzenia jej kompetencji o kwestie nauki, a składu kolejnych interesariuszy (przedstawicieli świata nauki, przedstawicieli organizacji pracodawców). (Początkowa liczba przedstawicieli w projekcie ustawy to 3).
Dostępność do bezpłatnego studiowania
Wypracowano kompromisowy model dystrybuowania bezpłatnych miejsc na studiach. Po wejściu w życie nowelizacji, każdy będzie miał prawo podjąć studia finansowane z budżetu państwa. Drugi bezpłatny kierunek będą mogły podjąć osoby, które znajdą się w gronie najlepszych 10% studentów (uprawnienie do stypendium rektora). Pozostałe osoby, które zdecydują się podjąć drugi kierunek również będą mogły go rozpocząć, jednak zwolnienie z opłat będzie warunkować to, czy znajdą się w grupie 10% najlepszych studentów na wskazanym przez siebie jednym z dwóch kierunków na których studiują.
Kandydat na studia może rozpocząć jednocześnie dwa kierunki jeśli znajdzie się w gronie 10% najlepszych kandydatów na studia i po pierwszym roku znajdzie się w gronie najlepszych 10% studentów na co najmniej jednym z tych kierunków.
Absolwent studiów wyższych może rozpocząć bezpłatne studia na drugim kierunku i nie musi wnosić opłat za studia jeśli po pierwszym roku znajdzie się w gronie najlepszych 10% studentów na roku.
Jeśli student studiujący na dwóch kierunkach ,,wypadnie” z grona najlepszych 10% na obydwóch kierunkach musi wnosić opłatę za studia. Warunkiem bezpłatnego studiowania jest utrzymanie się w gronie stypendystów rektora na co najmniej jednym z kierunków.
Istotne jest odejście od początkowego zapisu w ustawie, który delegował określenie kryteriów uprawniających do podjęcia drugiego kierunku do rozporządzenia Ministra. Sytuacja taka była o tyle niebezpieczna, że w przypadku odstąpienia przez Ministra od wydania takiego rozporządzenia, studiowanie drugiego kierunku bezpłatnie nie było by w ogóle możliwe.
Parlament Studentów jako organizacja reprezentująca wszystkich studentów, zarówno tych którzy za studia płacą, jak również tych którzy mają możliwość studiowania nieograniczonej liczby bezpłatnych kierunków, nie sprzeciwił się ograniczeniu liczby bezpłatnych kierunków. Ograniczenie takie, przy założeniu, że pula miejsc na studiach finansowanych z budżetu państwa nie zmniejszy się, zwiększy dostęp do bezpłatnego studiowania w odniesieniu do liczby indywidualnych kandydatów na studia.
Jesteśmy również przekonani, że reforma procesu kształcenia, która zostanie zapoczątkowana, w dalszej perspektywie wyeliminuje konieczność podejmowania drugiego kierunku, a dzięki odejściu od sztywnych kierunków studiów i uelastycznienie ścieżek kształcenia studenci będą mogli realizować w ramach jednej ścieżki kształcenia program który dziś obejmuje dwa lub więcej kierunków
Przywrócono artykułowi 95 ustęp 5 Ustawy brzmienie analogiczne do obecnie obowiązującego. Zobowiązuje ono Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego do wydania rozporządzenia w sprawie zasad i trybu występowania przez uczelnie niepubliczne o dotacje na finansowanie studiów stacjonarnych w tych uczelniach. W projekcie nowelizacji zapis ten nie miał charakteru obligatoryjnego.
Kształcenie studentów i doktorantów niepełnosprawnych oraz dotkniętych specyficznymi rozwojowymi zaburzeniami uczenia się.
Środki które do tej pory przeznaczane były na rehabilitację zdrowotną studentów i doktorantów niepełnosprawnych będą mogły być przeznaczane na wszelkie zadania związane ze stwarzaniem warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia osobom niepełnosprawnym.
Zmiany w systemie pomocy materialnej
System pomocy materialnej zakładać będzie następujące rodzaje świadczeń:
Stypendium rektora dla najlepszych studentów – stypendium to przysługiwać będzie najlepszym 10% studentów spełniających kryteria, które rektor ustali wspólnie z samorządem studenckim. Kryteria takie będą mogły oprócz średniej odnosić się do działalności naukowej, sportowej lub artystycznej. Z uprawnienia będzie można korzystać na jednym kierunku.
Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia (naukowe, sportowe i artystyczne) – przyznawane na tej samej zasadzie jak do tej pory stypendium ministra za wybitne osiągnięcia w nauce i sporcie.
Stypendium socjalne (łączące w sobie dotychczasowe stypendium socjalne, wyżywieniowe oraz mieszkaniowe) – stypendium to będzie przyznawane tak jak do tej pory z tą różnicą, że zwiększy się o 30% próg dochodu uprawniający do świadczenia oraz z 50% do 60% zwiększy się minimalna część Funduszu Pomocy Materialnej przeznaczana na pomoc socjalną.
Stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych – będzie je można pobierać wyłącznie na jednym kierunku.
Zapomoga – w formie niezmienionej.
Bardzo istotną jest zmiana sposobu rozdziału FPM w odniesieniu do proponowanej w projekcie nowelizacji, który zakładał podział FPM 75/25 (%) (socjalne/naukowe). Podział taki budził nasze wątpliwości szczególnie ze względu na bariery związane z pełnym wykorzystywaniem przez uczelnie. W dużych ośrodkach akademickich, oraz uczelniach gdzie sytuacja materialna studentów jest na wysokim poziomie (np. uczelnie medyczne) podział ten powodował, że część FPM przeznaczana na pomoc socjalną nie możliwa była do rozdystrybuowania ze względu na brak beneficjentów uprawnionych do jej otrzymywania. Udało się wypracować kompromis, który gwarantuje sprawne wykorzystywanie FPM. Dzięki podziałowi 60/40 przy jednoczesnym podwyższeniu progu dochodowego o 30 % udało się spełnić cel Ministerstwa – zwiększenie ilości środków przeznaczanych na pomoc socjalną, oraz warunek PSRP – możliwość pełnego wykorzystywania FPM w uczelniach.
Nastąpi też zmiana wydzielania części FPM dla doktorantów. Minimalny próg będzie stanowił stosunek doktorantów do studentów, maksymalny to 6%. Decyzja będzie podejmowana w porozumieniu z samorządem studentów.
Najzdolniejsi absolwenci studiów licencjackich, inżynierskich i studenci po 3 roku studiów jednolitych magisterskich będą mogli ubiegać się o środki ze specjalnego programu Ministra – Diamentowy Grant – na finansowanie badań naukowych.
Studenci do dnia 31 października roku w którym kończą studia będą mogli korzystać z uprawnienia 50% ulgi na przejazdy środkami publicznego transportu miejskiego (uprawnienie obligatoryjne bez względu na wiek i miejsce korzystania z usług).
Wzmocnienie roli ogólnopolskiego przedstawicielstwa studentów i doktorantów
PSRP oraz KRD otrzymają osobowość prawną, co za tym idzie zmieni się sposób rozliczania i finansowania PSRP. Spowoduje to odejście od obecnego usytuowania PSRP, które jest patogenne i służyło w przeszłości często do osłabiania roli ogólnopolskiego przedstawicielstwa studentów.
Relacje nauki i biznesu, komercjalizacja badań
- Uczelnie będą miały obowiązek opracowania regulaminów własności intelektualnej.
Będzie możliwe prowadzenie kształcenia wspólnie z pracodawcami, łatwiejsze będzie prowadzenie komercyjnych badań oraz pisanie prac dyplomowych na zamówienie firm.
Uczelnie będą miały możliwość tworzenia programów studiów o profilu praktycznym przy udziale organizacji społecznych, gospodarczych i publicznych.
Inne
- Możliwe będzie konkursowe powoływanie rektora ds. studenckich, jednakże nie będzie mógł być on powołany jeśli nie uzyska zgody większości zasiadających w kapitule wybierającej tego konkretnego rektora studentów i doktorantów.
Stopniowo likwidowane będą zamiejscowe ośrodki dydaktyczne, a istniejące jednostki będą mogły być przekształcane w filie bądź wydziały zamiejscowe.
Czego nie udało się osiągnąć:
- Zapisy chroniące studenta przed nieuczciwymi praktykami w przypadku likwidacji kierunku. Dziś takie gwarancje mają studenci likwidowanych uczelni, sytuacje taki są jednak nieporównywalnie rzadsze niż likwidacja kierunku. Nagminnie zdarza się, że dziesiątki a nawet setki studentów przerzucane są na inny kierunek tej samej uczelni często obciążeni dodatkowymi kosztami.
Wprowadzenie zapisów gwarantujących odsetki ustawowe od nieterminowo wypłacanych świadczeń pomocy materialnej. Obecny sposób dystrybucji środków pomocy materialnej umożliwia wielomiesięczne opóźnienia w wypłacaniu świadczeń. Nieświadomość studentów często wykorzystywana jest do dodatkowego przedłużenia tej procedury oraz sztucznemu przetrzymywaniu środków na kontach uczelni. Stypendia z kolei są często jedynym źródłem utrzymania dla studentów oraz źródłem finansowania czesnego (za którego nieterminowe opłacanie uczelnie mają możliwość pobierać odsetki ustawowe).
Obowiązek udzielania informacji i odpowiedzi na zapytania organów PSRP przez organy władzy publicznej oraz uczelnie w indywidualnych sprawach studentów.
Wprowadzenie podstawy prawnej umożliwiającej Rzecznikowi Praw Studenta uczestniczenie na prawach strony w postępowaniu prowadzonym przez organ uczelni w indywidualnej sprawie studenta bez konieczności dopuszczania do takiego postępowania.
Zlikwidowanie barier sztucznego przywiązania do uczelni uniemożliwiających mobilność. Postulujemy stworzenie możliwości opuszczenia uczelni z pełną dokumentacją dotychczasowego przebiegu studiów z możliwością późniejszego wypełnienia obowiązków wynikających z wewnętrznych przepisów uczelni. (Chodzi o wyeliminowanie sytuacji, kiedy nieoddana książka do biblioteki lub spór dotyczący odpłatności za studia nie powodował braku możliwości uzyskania dokumentów niezbędnych do przystąpienia do procesu rekrutacji na innej uczelni).
Wprowadzenie przepisu umożliwiającego zachowanie statusu studenta do końca semestru w którym student studiów licencjackich i inżynierskich kończy studia. Przepis taki pozwolił by na ciągłość kadencji samorządów studenckich i innych organizacji studenckich, których członkostwo zależne jest od statusu studenta oraz zachowanie zniżek na komunikację środkami zbiorowego transportu publicznego w trakcie przerwy wakacyjnej pomiędzy studiami I i II stopnia.
Dodatkowo w trakcie prac nad nowelizacją pojawiła się koncepcja wyposażenia komisji stypendialnych w dodatkowe narzędzie pozwalające na weryfikację rzeczywistego stanu sytuacji materialnej studenta. W uzasadnionych przypadkach, kiedy istnieje podejrzenie, że sytuacja materialna studenta różni się od tej, którą wykazuje on w dokumentach przedłożonych komisji, ta mogłyby zobowiązywać studenta do przedstawienia zaświadczenia z MOPS/GPS o stanie sytuacji materialnej. | 
